Burza reformacji

W XVI wieku powstał w Europie ruch religijno-społeczny zwany reformacją. Początkowo polegał on głównie na krytyce ówczesnych stosunków panujących w Kościele katolickim oraz propagowania jego odnowy. Efektem był trwały rozłam zachodniego chrześcijaństwa i powstanie protestantyzmu z szeregiem kościołów: ewangelicko-augsburskim (luterańskim), ewangelicko-reformowanym (kalwińskim), prezbiteriańskim i anglikańskim. Spośród nich ważną rolę odegrał kalwinizm który odrzucał zwierzchność papieża, obrzędy kościelne i większość sakramentów. Od wystąpienia Marcina Lutra w 1517 roku reformacja stawała się ruchem ogólnoeuropejskim obejmując Niemcy, kraje skandynawskie, Czechy, Węgry, Polskę, Szwajcarię, Wielką Brytanię i Francję. Kalwinizm w Polsce upowszechniał się od lat czterdziestych XVI wieku głównie wśród szlachty. Związane to było w znacznej mierze z zatargami szlachty z klerem o dziesięciny, sądownictwo kościelne i udział Kościoła w świadczeniach związanych z obronnością. Reformacja swobodny rozwój zawdzięcza głównie konfederacji warszawskiej (1573 r.) zapewniającej tolerancję religijną w kraju.

Reformacja nie ominęła także Bebelna. Przypuszczalnie w połowie XVI wieku Bebelno stało się ośrodkiem reformacji kalwińskiej. Stało się tak za sprawą ówczesnych właścicieli Bebelna – Gosławskich którym akurat przypadło w tamtym okresie prawo prezenty. Wspominani Gosławscy – oprócz Bebelna właściciele także kilku innych wiosek w dawnych województwach sandomierskim i krakowskim – związali się właśnie w tym czasie z kalwinizmem, potem jednak większość z nich przeszła na arianizm.

W kolejnych dekadach XVI wieku brak jest jakichkolwiek wzmianek o kościele w Bebelnie. Nie wiadomo nawet, czy wspominana wcześniej nie konsekrowana kaplica została zastąpiona jakąś inną budowlą. Jeśli założymy że nie, to za każdym razem gdy będziemy mówić o „zborze”, przypuszczalnie będziemy przywoływać tę właśnie kaplicę, która w drugiej połowie XVI stulecia (ks. J. Wiśniewski mówi nawet, że w 1548 r.) została najprawdopodobniej zamieniona na zbór kalwiński. Funkcjonowanie tego zboru poświadczone jest w latach 1570-1576 kiedy dziedzicami wsi byli Krzysztof, a później Stanisław Gosławscy (1576 r.). Należy tutaj wykazać dużą ostrożność i zastanowić się czy w ogóle można porównywać kościół/kaplicę ze zborem (w sensie budowli) przywoływanym w dokumentach źródłowych, oraz czy zwrot „kościół” w tych źródłach odnosi się do budowli czy raczej chodzi tu o Kościół w sensie duchowym.

Adami Goslavii [...] Disputatio de persona in qua Jacobo Martini [...] respondetur1 oraz Disputatio Ethica De Veritate Virtute Morali Ex Libro Ethicorum Nicomachiorum potissimum quatro desumta [!] 2 to jedne z dzieł Adama Gosławskiego z Bebelna znanego działacza ariańskiego i scholarchy Akademii Rakowskiej.
Adami Goslavii […] Disputatio de persona in qua Jacobo Martini […] respondetur oraz Disputatio Ethica De Veritate Virtute Morali Ex Libro Ethicorum Nicomachiorum potissimum quatro desumta [!] to jedne z dzieł Adama Gosławskiego z Bebelna znanego działacza ariańskiego i scholarchy Akademii Rakowskiej.

W czasie kiedy Bebelno było ośrodkiem reformacji kalwińskiej katoliccy mieszkańcy Bebelna pozbawieni byli własnego kościoła parafialnego i opieki duszpasterskiej. Zmuszeni byli korzystać z pomocy sąsiednich parafii, np. Dzierzgowa (w zaginionych obecnie księgach aktów ślubów i chrztów z tej parafii, z lat 1601-1622, istniał zapis, iż chrzczono tam m.in. syna Stanisława Wieczorka z Bebelna). Pomimo iż Bebelno było w tym okresie ośrodkiem reformacji kalwińskiej, większość miejscowych chłopów pozostała wierna wyznaniu katolickiemu. Gosławscy z reguły spotykali się z oporem chłopów przeciwko przymusowej protestantyzacji.

Ze źródeł wiadomo, że w czerwcu 1576 roku ministrem zboru w Bebelnie był Szymon Petricovius, a na początku 1597 roku kalwińskiego pastora Marcina Janiciusa w Bebelnie Zalesiu zastąpił Daniel z Oksy. Osoba Janiciusa, którego przeniesiono wówczas do Secemina, znana jest m.in. z tego, że protokołował odprawiane w Seceminie i Włoszczowie synody kalwińskie. Wspomniany zaś pastor Daniel pracując w Bebelnie z kolei zbliżył się do arian, by po pewnym czasie publicznie wyrzekając się popełnionych błędów, powrócić znowu do kalwinizmu.

Najprawdopodobniej ostatnim duchownym wyznania kalwińskiego w Bebelnie był znany tylko z imienia – Stanisław (1610-1614). Nie jest także wykluczone, iż po nim, przez krótki czas urzędował tam pastor luterański.

Jeden komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.